Skutki uboczne metforminy: co musisz wiedzieć?

Jak pewnie wiesz, metformina to lek powszechnie stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2.  Zdobyła reputację skutecznego narzędzia w kontroli poziomu glukozy we krwi bez wywoływania znacznego ryzyka hipoglikemii, charakterystycznego dla większości innych leków przeciwcukrzycowych. Coraz częściej wykorzystuje się ją także w innych zaburzeniach – insulinooporności, zespole policystycznych jajników (PCOS), a nawet jako leczenie wspomagające w nowotworach oraz w chorobach wątroby i nerek. Udowodniono nawet, że wykazuje ona działanie przeciwstarzeniowe, ale też wspierające odchudzanie, przez co stosowana jest przez coraz większą grupę osób. Zanim jednak wspólnie z lekarzem zdecydujesz o jej przyjmowaniu, musisz mieć świadomość, że metformina, podobnie jak każdy inny lek, nie jest pozbawiona skutków ubocznych.

Jak działa metformina?

Metformina działa na poziomie komórkowym, przede wszystkim zwiększając wrażliwość tkanek na insulinę. To oznacza, że komórki są bardziej skłonne do reagowania na ten hormon, co ułatwia przenikanie glukozy do wnętrza komórek. Dzięki temu efektowi, organizm lepiej wykorzystuje insulinę, zmniejszając jednocześnie stężenie glukozy we krwi.

Metformina ogranicza też produkcję glukozy przez wątrobę i opóźnia jej wchłanianie z przewodu pokarmowego, co przyczynia się do stabilizacji jej poziomu we krwi.

Warto zauważyć, że metformina nie zwiększa wydzielania insuliny przez trzustkę. Jej działanie opiera się głównie na poprawie wykorzystania już dostępnej insuliny. Ponadto, metformina ma również pewne efekty korzystne w zakresie profilu lipidowego, co może przyczynić się do ogólnej poprawy zdrowia metabolicznego.

Jakie skutki uboczne występują najczęściej?

Mimo, że metformina ma szereg korzyści, nie jest też pozbawiona wad. Najczęstszymi skutkami ubocznymi związanymi z jej stosowaniem, zwłaszcza na samym początku, są:

  • zgaga
  • bóle brzucha
  • mdłości i wymioty
  • wzdęcia i gazy
  • biegunka i zaparcia
  • bóle głowy
  • metaliczny posmak w ustach
  • gwałtowna utrata masy ciała

Na szczęście w większości przypadków efekty uboczne mijają po kilku dniach lub tygodniach. Istnieje kilka sposobów na zminimalizowanie ryzyka ich wystąpienia:

  1. Stopniowo zwiększaj dawkę – oczywiście w konsultacji z lekarzem
  2. Nie rozdrabniaj tabletek – rozdrobnione znacznie szybciej się wchłaniają
  3. Przyjmuj tabletki razem z posiłkiem

Rzadsze, ale poważniejsze skutki uboczne

Kwasica mleczanowa

Kwasica mleczanowa jest rzadkim, ale bardzo poważnym skutkiem ubocznym związanym z przyjmowaniem metforminy. Szczególnie narażone na jej wystąpienie są osoby cierpiące na niewydolność nerek i wątroby oraz choroby ze strony układu oddechowego, a także osoby starsze. 

Objawy kwasicy mleczanowej mogą obejmować ból brzucha, trudności w oddychaniu, uczucie zmęczenia, nieregularne bicie serca czy nudności i wymioty. Aby ich uniknąć, kluczowe jest stosowanie leku zgodnie z zaleceniami lekarza i regularne monitorowanie stanu zdrowia, a w przypadku ewentualnego wystąpienia symptomów, konieczne jest natychmiastowe udanie się do specjalisty,

Niedokrwistość

Anemia, inaczej niedokrwistość, czyli stan, w którym organizm ma zbyt niski poziom czerwonych krwinek. Może ona pośrednio wynikać z przyjmowania metforminy, która utrudnia wchłanianie witaminy B12 – składnika niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego. 

Z tego względu pacjenci przyjmujący metforminę powinni regularnie poddawać się badaniom laboratoryjnym, w tym ocenie poziomu witaminy B12. Jeśli jej poziom jest zbyt niski, konieczne może okazać się dodatkowa suplementacja. 

Wpływ metforminy na mikrobiotę jelitową

Niewątpliwie przyjmowanie metforminy nie będzie obojętne dla Twojego mikrobiomu jelitowego. Badania wykazują, że lek ten negatywnie wpływa na różnorodność i skład mikroorganizmów bytujących w jelitach. Obserwuje się wzrost niekorzystnych dla organizmu bakterii E.coli i Shigella przy jednoczesnym zmniejszeniu liczebności korzystnych bakterii z rodzaju Intestinobacter czy Bacteroides. 

Na szczęście dzięki odpowiedniej diecie oraz ewentualnej suplementacji probiotykami można przeciwdziałać negatywnemu wpływowi metforminy na mikrobiotę. Warto wprowadzić do żywienia większą ilość błonnika oraz produkty fermentowane. W kontekście probiotykoterapii można rozważyć preparaty zawierające między innymi Lactobacillus i Bifidobacetrium.

  1. Bryrup T. i wsp., Metformin-induced changes of the gut microbiota in healthy young men: results of a non-blinded, one-armed intervention study, “Diabetologia” 2019, 62(6), 1024-1035. 
  2. Ojo O. i wsp., The Effect of Prebiotics and Oral Anti-Diabetic Agents on Gut Microbiome in Patients with Type 2 Diabetes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials, “Nutrients” 2022, 14(23), 5139.
  3. LaMoia T.E., Shulman G.I., Cellular and Molecular Mechanisms of Metformin Action, “Endocrine Reviews” 2021, 42(1), 77-96. 
  4. DeFronzo R. i wsp., Metformin-associated lactic acidosis: Current perspectives on causes and risk, “Metabolism” 2016, 65(2), 20-29. 
  5. Nasri H,, Rafieian-Kopaei M., Metformin: Current knowledge, “Journal of Research in Medical Sciences” 2014, 19(7), 658-664.
  6. Infante M. i wsp., Long-term metformin therapy and vitamin B12 deficiency: An association to bear in mind, “World Journal of Diabetes” 2021, 12(7), 916-931.